Mae creulondeb byw o dan drefn despotic yn cael ei ddwyn i ganolbwynt yn sydyn yn y darlleniad heddiw o Mathew. Mae’n rhan o’r stori a adroddir unig  yn Efengyl Mathew yn unig. Fe gofiwch sut aeth y magi i ymweld â Herod i ofyn, ‘ble mae wedi ei eni i fod yn frenin yr Iddewon?’. Gofynnodd Herod am addewid gan y magi i ddychwelyd i ddweud wrtho pan oeddent wedi darganfod Iesu’r baban ond wedi cael eu rhybuddio gan angel, ni wnaethant hynny ond ymadael mewn ffordd arall. Yna mae Herod yn gorchymyn bod pob bachgen o dan ddwy oed yn cael ei ladd. Mae Joseff yn mynd â Mair a Iesu i’r Aifft.

The brutality of living under a despotic regime is brought sharply into focus by the commemoration of the massacre of the Holy Innocents. It is part of the story told only in Matthew’s Gospel. You will remember how the magi went to visit Herod to ask, ‘where is he born to be king of the Jews?’. Herod sought a promise from the magi to return to tell him when they had discovered the infant Jesus but being warned by an angel, they did not do so but departed by another way. Herod then orders that every boy under the age of two be killed. Joseph takes Mary and Jesus to Egypt.

Mae’n stori ofnadwy. Bu ysgolheigion sydd wedi wfftio’r stori fel creu llenyddol. Efallai bod dau reswm uniongyrchol pam nad oes angen i ni wneud hyn. Yn gyntaf, mae ysgrifennu Iddewig y ganrif gyntaf yn tynnu sylw at Herod yn gallu gwallgofrwydd mor ddrwg, ac mae ail hanes yn frith o enghreifftiau o farbaraidd echrydus.

It is a galling story. There have been scholars who have dismissed the story as a literary construction. There are perhaps two immediate reasons why we do not need to do this. First, first century Jewish writing points to Herod being capable of such evil madness, and second history is littered with examples of appalling barbarity.

Mae dwy nodwedd o’r stori hon sy’n werth i ni drigo ynddynt. Yn gyntaf, hediad y teulu sanctaidd i’r Aifft ac yn ail, y ffaith nad yw ein Efengylwr (Sant Mathew) yn ceisio cuddio i ffwrdd o wyneb drygioni.

There are two features of this story that are worth us dwelling upon. First, the flight of the holy family to Egypt and second, the fact that our Evangelist (St Matthew) does not try to hide away from the face of evil.

Mae dianc y teulu i’r Aifft yn codi sawl cwestiwn, yn anad dim pam mai dim ond y plentyn hwn sy’n cael ei arbed. O fewn naratif Matthew, mae awydd i ddarlunio Iesu fel math newydd o Moses. Wrth ddarllen yr ysgrythurau, mae angen i ni fod yn ymwybodol bod ysgrifenwyr ein Efengylau yn ddiwinyddion medrus yn eu hawliau eu hunain, ac felly roeddent yn gwneud pwyntiau penodol. Felly, mae cael Iesu wedi ei achub yn tanlinellu hyn, ond yn agor y cwestiwn pam na arbedwyd y boen a achoswyd i gynifer o bobl eraill? Mae hwn yn gwestiwn sy’n atseinio i lawr y canrifoedd.

The escape of the family to Egypt raises several questions, not least why only this child is spared. Within Matthew’s narrative, there is a desire to depict Jesus as a new type of Moses. When reading the scriptures, we need to be aware that the writers of our Gospels were skilled theologians in their own rights, thus they were making specific points. Thus, to have Jesus rescued underscores this, but opens the question why was the pain caused to so many others not spared? This is a question that reverberates down the centuries.

Nid bwriad Matthew yw ateb y cwestiwn hwnnw. Fodd bynnag, fel disgyblion Cristnogol mewn byd toredig mae’n un y mae angen i ni fynd i’r afael ag ef weithiau. Dechreuwn ei ateb trwy ymuno â Rachel yn wylo am ei phlant. Rydym yn galaru gyda hi ac ar brydiau yn ei dal. Yn amlach na pheidio, rydyn ni’n gwneud hynny mewn distawrwydd. Ond weithiau rydyn ni’n siarad am Dduw sy’n ein dal a’n caru. Nid darparu ateb ar gyfer y boen yw hyn, ond cyd-destun. Oherwydd, y cyfan a wn am y Duw a ddatgelwyd yn yr ysgrythur yw hyn, nid ydym ar ein pennau ein hunain.

It is not Matthew’s intention to answer that question. However, as Christian disciples in a broken world it is one that sometimes we need to address. We begin to answer it by joining with Rachel’s weeping for her children. We lament with her and at times hold her. More often than not, we do that in silence. But sometimes we speak of God who holds and loves us. This is not to provide an answer for the pain, but a context. For, all I know of the God revealed in scripture is this, we are not alone.

Mae Duw yn ein dal yn y cofleidiad dwyfol – y cwestiwn yw hwn, ydyn ni’n meiddio cael ein dal?

God holds us in the divine embrace – the question is this, do we dare to be held?