Aeth i lawr gyda hwy a sefyll ar dir gwastad, gyda thyrfa fawr o’i ddisgyblion, a llu niferus o bobl o Jwdea gyfan a Jerwsalem ac o arfordir Tyrus a Sidon, a oedd wedi dod i wrando arno ac i’w hiacháu o’u clefydau; yr oedd y rhai a flinid gan ysbrydion aflan hefyd yn cael eu gwella. Ac yr oedd yr holl dyrfa’n ceisio cyffwrdd ag ef, oherwydd yr oedd nerth yn mynd allan ohono ac yn iacháu pawb.

Yna cododd ef ei lygaid ar ei ddisgyblion a dweud: “Gwyn eich byd chwi’r tlodion, oherwydd eiddoch chwi yw teyrnas Dduw. Gwyn eich byd chwi sydd yn awr yn newynog, oherwydd cewch eich digoni. Gwyn eich byd chwi sydd yn awr yn wylo, oherwydd cewch chwerthin. Gwyn eich byd pan fydd pobl yn eich casáu, yn eich ysgymuno a’ch gwaradwyddo, ac yn dirmygu eich enw fel peth drwg, o achos Mab y Dyn. Byddwch lawen y dydd hwnnw a llamwch o orfoledd, oherwydd, ystyriwch, y mae eich gwobr yn fawr yn y nef. Oherwydd felly’n union y gwnaeth eu hynafiaid i’r proffwydi.

“Ond gwae chwi’r cyfoethogion, oherwydd yr ydych wedi cael eich diddanwch. Gwae chwi sydd yn awr wedi eich llenwi, oherwydd daw arnoch newyn. Gwae chwi sydd yn awr yn chwerthin, oherwydd cewch ofid a dagrau. Gwae chwi pan fydd pawb yn eich canmol, oherwydd felly’n union y gwnaeth eu hynafiaid i’r gau broffwydi.

He came down with them and stood on a level place, with a great crowd of his disciples and a great multitude of people from all Judea, Jerusalem, and the coast of Tyre and Sidon. They had come to hear him and to be healed of their diseases; and those who were troubled with unclean spirits were cured. And all in the crowd were trying to touch him, for power came out from him and healed all of them.

Then he looked up at his disciples and said: ‘Blessed are you who are poor, for yours is the kingdom of God. ‘Blessed are you who are hungry now, for you will be filled. ‘Blessed are you who weep now, for you will laugh. Blessed are you when people hate you, and when they exclude you, revile you, and defame you on account of the Son of Man. Rejoice on that day and leap for joy, for surely your reward is great in heaven; for that is what their ancestors did to the prophets. ‘But woe to you who are rich, for you have received your consolation. Woe to you who are full now, for you will be hungry. ‘Woe to you who are laughing now, for you will mourn and weep. ‘Woe to you when all speak well of you, for that is what their ancestors did to the false prophets.

Commentary

Yn y bregeth, sy’n cael ei rhannu â Mathew, mae Iesu’n troi’r ffordd rydyn ni’n byw wyneb i waered, yn y presennol ac yn y dyfodol. Nid yw hyn yn syndod. Yng Ngweddi’r Arglwydd, dysgodd Iesu ei ddisgyblion i weddïo, ‘ar y ddaear fel y mae yn y nefoedd’.

In the sermon, which is shared with Matthew, Jesus turns the way we live upside down, both in the present and in the future. This is not a surprise. In the Lord’s Prayer, Jesus taught his disciples to pray, ‘on earth as it is in heaven’.

Mae Iesu yn dod yn boblogaidd. Mae pobl yn dod o bob cwr i’w weld o ac i gael eu hiacháu ganddo. Mae Iesu yn eu hiachau. Yna mae Iesu yn dechrau dysgu ei ddisgyblion.

Jesus is becoming popular. People are coming from all over to see him and to be healed by him. Jesus heals them. Jesus then begins to teach his disciples.

Ydych chi’n ystyried eich hun yn ddisgybl i Iesu? Mae hwn yn gwestiwn pwysig.

Do you consider yourself to be a disciple of Jesus? This is an important question.

Mae Iesu’n rhoi ei bregeth mewn lle gwastad mae’n debyg yn y bryniau uwchben Galilea. Mae Iesu yn cynnig pedair bendith a phedwar gwae. Roedd proffwydi yn yr Hen Destament yn aml yn datgan gwae.

Jesus gives his sermon in a level place probably in the hills above Galilee. Jesus offers four blessings and four woes. Prophets in the Old    Testament often pronounced woes. The woe is often a flipside of the woe.

Cyhoeddodd Iesu fendith ar y tlawd. Yn efengyl Luc, mae hyn yn cyfeirio at y tlawd yn economaidd. Mae Matthew yn ychwanegu’r geiriau ‘mewn ysbryd’ at y term ‘gwael’. Nid yw Luc yn gwneud hynny. Y gwae cyntaf a ddatganwyd gan Iesu yw’r cyfoethogion sydd â phopeth sydd ei angen arnynt. Mae’r gwrthdroi rôl hwn yn digwydd sawl gwaith yn yr efengyl,  enghraifft yn y Magnificat, Cân Mair

Jesus proclaimed a blessing on the poor. In the gospel of Luke, this refers to the economically poor. Matthew adds the words ‘in spirit’ to the term ‘poor’. Luke does not. The first woe declared by Jesus is the rich who have everything they need. This reversal of role occurs many times in the gospel, for example in the Magnificat, Song of Mary

Mae’r ail bâr o fendith a gwae yn cynnwys y newynog. Yn amlwg, saif hyn ochr yn ochr â’r fendith i’r tlodion. Fodd bynnag, mae gwledd fawr y Meseia yn agored i bawb sy’n dod. Gall y newynog ddod i fwyta. Ond, fe fydd yna rai sy’n dewis peidio â dod, ac yn cael eu gadael heb ddim.

The second pair of blessing and woe involves those who are hungry. Obviously, this stands alongside the blessing to the poor. However, the great banquet of the Messiah is open to all who will come. Those who are hungry can come and eat. But, there will be those who choose not to come, and they will be hungry.

Mae’r trydydd pâr yn cynnwys chwerthin ac wylo. Gwyn eu byd y rhai sy’n wylo yn awr amdanat ti a fydd yn chwerthin, tra bydd y rhai sy’n chwerthin yn wyneb y tlawd neu’r anghyfiawnder yn galaru ac yn wylo. Mae Iesu’n rhoi ei hun ochr yn ochr â’r rhai sy’n agored i niwed unwaith eto.

The third pair involve laughing and weeping. Blessed are those who weep now for you will laugh, whereas those who laugh in the face of the poor or at injustice will mourn and weep. Jesus puts himself alongside the vulnerable.

Mae’r pedwerydd pâr yn ymwneud â bendith i’r rhai sy’n cael eu cam-drin oherwydd eu bod yn dilyn Iesu (mab y dyn). Dyma beth i’w ddisgwyl. Mae’n beth sy’n digwydd pan fyddwn yn dilyn yn ffordd Crist.

The fourth pair is about a blessing for those who are mistreated because they follow Jesus (the son of man). This is what is to be expected. It is consonant with following God’s way.

Cwestiynau i’w hystyried | Questions to consider

Ydych chi’n ddisgybl i Iesu?

Are you a disciple of Jesus?

Pwy yw’r rhai sy’n dlawd ac yn agored i niwed yn ein bro (ar draws Bro Madryn)?

Who are the poor and vulnerable in our area (across Bro Madryn)?

Pwy (os o gwbl) y mae ein heglwysi yn eu cau allan?

Who (if any) do our churches exclude?